९ माघ, काठमाडौं । रुसी सेनामा कार्यरत थप एक नेपालीको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा रसुवाको नौकुण्ड गाउँपालिका–५ का ३२ वर्षीय सुन्दर मोक्तान रहेका छन् ।
वडाध्यक्ष नुरबु साङ्वो घलेका अनुसार मोक्तानको मृत्युको खबर हालै परिवारले पाएको हो । मृतकका साथीका अनुसार मोक्तानको डिसेम्बर २८ मा युक्रेनमा हत्या भएको थियो । रुसी सेनामा भर्ती भएका मोक्तानका साथीहरूले उनको मृत्युको खबर परिवारलाई पठाए। मोक्तानको मृत्युबारे थप विवरण आउन बाँकी छ । मोक्तान नेपाली सेनाका पूर्व सिपाही हुन् । उहाँका श्रीमती, आमा, एक छोरा र एक छोरी छन् । मोक्तनको मृत्युपछि मृत्यु हुनेको सङ्ख्या १३ पुगेको छ । यसअघि लमजुङको दूधपोखरी गाउँपालिकाका साजन गुरुङ युद्धमा मारिएका थिए । रुस-युक्रेन युद्धको द्वन्द्वले नेपाली नागरिकहरू, विशेष गरी युद्धमा भाग लिन अवैध रूपमा रुसी सेनामा भर्ना भएका युवाहरूको ज्यान लिइसकेको छ। अहिलेसम्म रुस सरकारले आफ्नो सेनामा भर्ना भएका १० नेपालीको मृत्यु भएको नेपाल सरकारलाई औपचारिक जानकारी दिएको छ । तर, मृत्यु हुनेको संख्या कम्तीमा १३ पुगेको अनुमान गरिएको छ । परराष्ट्र मन्त्रालयले अगस्टमा एक विज्ञप्ति जारी गर्दै नेपाली नागरिकलाई युद्धग्रस्त मुलुकमा सुरक्षासम्बन्धी काममा नजान आग्रह गरेको थियो । विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘नेपाली नागरिक विदेशी सेनामा भर्ती भएको सामाजिक सञ्जालमा आएका समाचारप्रति मन्त्रालयको ध्यानाकर्षण भएको छ । ‘नेपाल सरकारको नीतिले नेपाल र ती देशहरूबीच भएको परम्परागत सम्झौताबमोजिम केही मित्र राष्ट्रको राष्ट्रिय सेनामा नेपाली नागरिक भर्ना हुने अवस्था बाहेक नेपाली नागरिकलाई विदेशी सेनामा भर्ना हुन दिँदैन । परराष्ट्र मन्त्रालयले भदौ १ गते जारी गरेको विज्ञप्ति दोहोर्याएर नेपाली नागरिकलाई सरकारले स्वीकृत गरेको बाहेक कुनै पनि विदेशी सेनामा भर्ती नगर्न आग्रह गरेको छ । परराष्ट्रमन्त्री एनपी साउदले हाल रुसी सेनामा भर्ना भएका आफ्ना परिवारका सदस्यको उद्धारका लागि कूल ११५ नेपाली परिवारले सरकारलाई निवेदन दिएका छन् । त्यहाँ ज्यान जोखिममा नपर्न सरकारले सुझाव दिए पनि करिब २०० नेपाली रुसी सेनामा विभिन्न भूमिकामा कार्यरत रहेको विश्वास गरिन्छ । यसबाहेक केही नेपाली युवा युक्रेनी सेनामा कार्यरत रहेको बताइएको छ तर यकिन संख्या भने थाहा छैन । सरकारले गत जनवरी ४ बाट यी देशमा रोजगारी स्वीकृति दिन बन्द गरेर नेपालीलाई रुस र युक्रेन दुवैको सेनामा भर्ती हुन नदिने प्रयास गरे पनि मानव तस्करको सहयोगमा धेरै व्यक्ति विद्यार्थी तथा पर्यटक भिसा प्रयोग गरी रुस पुग्न सफल भएका छन् । आफ्नो सैन्य बलमा सामेल भयो। रुसी सेनामा ८०० देखि १००० नेपाली युवा भर्ती भएको सरकारी निकायको अनुमान छ, वास्तविक संख्या अझै बढी हुनसक्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।
त्यसैगरी, नेपालले रुसी सेनामा नेपाली नागरिक भर्ना नगर्न र युक्रेन द्वन्द्वमा लडिरहेका सेनामा सामेल भइसकेकाहरूलाई स्वदेश फिर्ता गर्न सहयोग गर्न रुसलाई आग्रह गरेको छ । द्वन्द्वमा नेपाली नागरिकले ज्यान गुमाए पनि मृतकका परिवारले शव र क्षतिपूर्ति पाउन सकेका छैनन् । यस सम्बन्धमा परराष्ट्र मन्त्रालयको कन्सुलर सेवा विभाग र मस्कोस्थित दूतावासले पहल गरिरहेको छ । रुसी सरकारले आफ्नो कानून बमोजिम परिवारलाई क्षतिपूर्ति दिन सकारात्मक अडान देखाएको भए पनि क्षतिपूर्तिको प्रक्रियामा अन्योल कायमै छ र शवहरू अझै स्वदेश फिर्ता हुन सकेको छैन। रुसी सेनामा नेपाली नागरिक भर्ना हुन नदिन विभिन्न सरोकारवालाहरुले सक्रिय रुपमा सहकार्य गरेका छन् । तर, रोजगारीका अवसरको आडमा मानिसहरूलाई ठगाएर रुसी सेनामा भर्ना हुन पठाइने डरलाग्दो प्रवृत्ति देखिएको छ । कानून प्रवर्तनले त्यस्ता गतिविधिहरूमा संलग्न व्यापक नेटवर्कको व्यापकता खुलासा गरेको छ, जारी अनुसन्धानलाई प्रेरित गर्दै। जनवरी 6 मा, प्रहरीले अलास्का ट्राभल्ससँग सम्बन्धित दुई व्यक्तिलाई मानव तस्करी र ठगीको आरोपमा पक्राउ गर्यो।
युगान्डाको कम्पालामा भएको असंलग्न शिखर सम्मेलनमा गत जनवरी १७ मा नेपालका परराष्ट्रमन्त्री एनपी साउदले रुसलाई आफ्नो सेनामा नेपाली नागरिक भर्ती नगर्न र भर्ना भइसकेकालाई फिर्ता गर्न सहजीकरण गर्न रुसलाई आग्रह गरेका थिए । मन्त्री साउदले नेपालले परम्परागत व्यवस्था भएको विदेशी सेनामा मात्रै आफ्ना नागरिक पठाउने बताए । भेटमा साउदले रुस–युक्रेन युद्धमा मारिएका नेपालीको शव स्वदेश फिर्ता गर्न र उनीहरुका परिवारलाई क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन रुसलाई आग्रह गरेका थिए । रुसी पक्षले मन्त्री साउदलाई रुसी कानून बमोजिम आवश्यक व्यवस्था मिलाइने आश्वासन दिएको छ । मन्त्री साउद दुई सातादेखि रुस जाने तयारीमा रहेको उनको निजी सचिवालयले जनाएको छ । यो नेपाल र नेपाली जनताका लागि ठूलो समस्या भएको उनको विश्वास छ । ‘नेपाल र रुसबीच लामो समयदेखिको मित्रता रहेकाले यो समस्या समाधान हुने उनको विश्वास छ । त्यसैले उहाँ व्यक्तिगत रूपमा रुसको भ्रमण गरेर आवश्यक पहल गर्ने सोचमा हुनुहुन्छ,’ सचिवालयका एक सदस्यले भने ।
१३० पटक हेरीएको
